Preduzetnik — režimi i knjige
Šta i zašto
Ne vodi svaka firma glavnu knjigu. Preduzetnik u Republici Srpskoj vodi knjige po režimu koji mu odgovara po Zakonu o porezu na dohodak, a Arktiq taj režim vodi kao podatak na firmi i prema njemu mijenja ono što nudi: firma koja ne vodi glavnu knjigu ne vidi ni naloge za knjiženje, ni zatvaranje godine, ni ekrane koji postoje samo da bi proizveli knjiženje.
Režim je osobina firme, a ne korisnika. I korisnik koji ima sva prava ne može u firmi bez glavne knjige da proknjiži nalog — pravo i režim moraju dozvoliti oboje.
Režim bira samo preduzetnik. Na kartici firme Pravni oblik mora biti Preduzetnik (s.p.); za Privredno društvo i Drugo polje režima je zaključano na dvojnom knjigovodstvu.
od v2026.09 · KNJ-588Tri režima
| Režim | Ko | Koje knjige vodi | PDV | Glavna knjiga |
|---|---|---|---|---|
| Samo knjiga prometa (mali preduzetnik) | preduzetnik kojem je Poreska uprava odobrila status | Knjiga prihoda | ne (ulazak u PDV gasi status) | ne |
| Prosto knjigovodstvo (četiri knjige) | preduzetnik bez tog statusa, ispod praga za dvojno | Knjiga prihoda, Knjiga rashoda, Knjiga stalnih sredstava, Knjiga potraživanja i obaveza | da | ne |
| Dvojno knjigovodstvo | iznad praga ili po vlastitom izboru | dnevnik, glavna knjiga i pomoćne knjige | da | da |
Obje gotovinske knjige — knjiga prihoda, koju vode oba režima, i knjiga rashoda, koju vodi samo prosto knjigovodstvo — rade po naplati i plaćanju: u knjigu prihoda ulazi samo novac koji je stigao, u knjigu rashoda samo novac koji je otišao. Izdata a nenaplaćena faktura nije prihod, a primljen a neplaćen račun nije rashod — oni se prate u knjizi potraživanja i obaveza.
Šta radi svakodnevno
Firma bez glavne knjige radi isti dan kao i svaka druga — samo se ništa ne knjiži:
- dokumenti stižu mailom ili se otpremaju, prepoznaju se i idu u red čekanja; odobravanje takav dokument evidentira i on dobija status „Evidentiran bez naloga";
- ulazne i izlazne fakture se unose i vode u KUF i KIF knjigama;
- vlastite fakture se izdaju kroz Fakturisanje;
- izvodi banke se uvoze i njihove stavke su izvor za gotovinske knjige režima (knjigu prihoda, a u prostom knjigovodstvu i knjigu rashoda), ali se ne knjiže;
- firma na prostom knjigovodstvu koja je PDV obveznik predaje i PDV prijavu (meni PDV); mali preduzetnik PDV-a nema;
- meniji Plate, Radnici i Putni nalozi dostupni su i ovim režimima (odluka vlasnika 16.9.2026): radnici se upisuju, putni nalozi se prave i štampaju, a vlasnik radnje svakog mjeseca radi obračun svojih doprinosa. Ono što traži glavnu knjigu se odbija: potvrda obračuna plata porukom („…evidentiranje isplaćenih plata u knjizi rashoda još nije napravljeno — obračun plate se za sada ne može potvrditi"), a knjiženje putnog naloga porukom koja imenuje polje „Režim knjigovodstva" (nalog ostaje Kompletiran); od v2026.09 · KNJ-565
- pitanja o svojim knjigama postavljaju se asistentu (Ctrl+.) — on čita knjige koje režim vodi („Koliki mi je prihod ovog mjeseca?", „Koje poreze i doprinose dugujem i do kada?") i ne mijenja ništa.
Kontrolna tabla na Početnoj računa se iz naloga za knjiženje, a firma bez glavne knjige ih nema — zato njene pločice stoje na nuli. To nije kvar: svoje brojeve tražite u knjigama i na ekranu Obaveze preduzetnika.
Gdje se šta nalazi
| Posao | Ekran |
|---|---|
| Postavljanje režima | Matični podaci → Firme — v. Režim knjigovodstva |
| Gubitak statusa malog preduzetnika | Matični podaci → Firme — v. Gubitak statusa |
| Četiri knjige | Izvještaji → Knjiga prihoda, Knjiga rashoda, Knjiga stalnih sredstava, Knjiga potraživanja i obaveza |
| Upis naplate i isplate | iz knjige — v. Evidentiranje naplate, Evidentiranje isplate |
| Upis koji ispravka ručnog izvoda ostavi neusaglašenim | iz knjige — v. Upis neusaglašen sa izvodom |
| Stalna sredstva i amortizacija | Izvještaji → Knjiga stalnih sredstava — v. Unos stalnog sredstva, Prenos amortizacije |
| Porez i doprinosi po mjesecima | Izvještaji → Obaveze preduzetnika — v. Obaveze, Porez malog preduzetnika, Porez na dohodak |
| Prepisni list Obrasca 1007 | Izvještaji → Obaveze preduzetnika — v. Prepisni list Obrasca 1007 |
| Mjesečni doprinosi vlasnika radnje | Plate → Doprinosi vlasnika s.p. — v. Doprinosi vlasnika |
| Prelazak na dvojno knjigovodstvo | Matični podaci → Prelazak na dvojno — v. Prelazak |
| Sve knjige godine u jednom zip fajlu | Izvještaji → Arhivski izvoz — v. Arhivski izvoz |
| Pitanja o knjigama firme | Ctrl+. (ikona u gornjoj traci) — v. Asistent |
Knjige, obaveze i prelazak vide se samo u režimu kojem pripadaju (i poslije prelaska na dvojno, za pregled i štampu ranijih godina). Kad se firma promijeni u zaglavlju, navigacija se odmah prilagodi novoj firmi.
Šta program ne odlučuje
Arktiq ne dodjeljuje i ne oduzima status malog preduzetnika, i ne zaključuje da je firma prešla prag. Prag za status (Zakon o porezu na dohodak RS, „Sl. glasnik RS" 60/15 … 114/25, čl. 21) računa se zajedno sa prihodom povezanih lica koja obavljaju istu djelatnost, a te podatke program nema; status oduzima Poreska uprava rješenjem. Zato ekran Obaveze preduzetnika upozorava kad se naplaćeni prihod približi pragu ili ga pređe, a nikad ne zaključuje — v. Upozorenje o pragu za status.
Povezano
- Režim knjigovodstva na firmi — postavljanje i promjena režima.
- Gubitak statusa malog preduzetnika — razlog, potvrda i zabrana ponovnog sticanja.
- Obaveze preduzetnika — porez, akontacije, doprinosi i rokovi.
- Prelazak na dvojno knjigovodstvo.
- Asistent (Ctrl+.) — pitanja o knjigama koje režim vodi, sa izvorom uz svaki odgovor.
- Radni okvir — aktivna firma, aktivna godina, moduli i prava.