Knjiga rashoda
Šta i zašto
Knjiga rashoda je druga knjiga prostog knjigovodstva i vodi je samo taj režim (mali preduzetnik je po propisu nema). U nju ulazi samo novac koji je plaćen — primljen a neplaćen račun nije rashod i nije u poreskoj osnovici.
Ekran je na Izvještaji → Knjiga rashoda.
Preduslovi
- Firma je na režimu Prosto knjigovodstvo (četiri knjige).
- Za evidentiranje odliva: izvod je uvezen.
- Popunjeno zaglavlje knjige (podaci o vlasniku i djelatnosti) — isto kao za knjigu prihoda.
- Pravo pregleda nad Izvještajima; za unos i ispravku pravo izmjene.
Kolone
| Kolona | Naziv |
|---|---|
| 1 | Red. br. |
| 3, 4 | Datum knjiženja, Opis promjene |
| 5 | Nabavna vrijednost proizvoda, robe i učinaka |
| 6 | Materijal, gorivo i energija |
| 7 | Bruto zarade, naknade i ostali lični rashodi |
| 8 | Proizvodne usluge |
| 9 | Ostali rashodi (osim manjkova) |
| 10 | Finansijski rashodi |
| 11 | Amortizacija |
| 12 | Manjak zaliha |
| 13 | Ulazni PDV |
| 14 | UKUPNO rashodi koji se priznaju |
| 15 | Rashodi koji se ne priznaju |
Kolona 14 je zbir kolona 5–12 — ulazni PDV iz kolone 13 u nju ne ulazi. Odbitni ulazni PDV nije rashod: on se odbija od PDV-a. Simetrija sa knjigom prihoda je namjerna — tamo se izlazni PDV oduzima od osnovice, ovdje se ulazni ne dodaje rashodima.
Kolone 11 i 12 se ne popunjavaju iz isplata, jer nijedna od njih nije isplata. Pokušaj unosa se odbija porukom koja to kaže („Amortizacija nije isplata — kolona 11 se ne popunjava iz izvoda ni iz gotovine. Amortizaciju obračunava knjiga stalnih sredstava i prenosi se u knjigu rashoda radnjom „Prenesi amortizaciju".", „Manjak zaliha nije isplata…").
Amortizacija (kolona 11) — prenosi se iz knjige stalnih sredstava
Amortizacija nije isplata, ali jeste trošak koji umanjuje dohodak (Obrazac 1006, tabela 8), pa ima svoje mjesto u koloni 11. Program je ne upisuje sam od sebe: dugme „Prenesi amortizaciju" u zaglavlju ekrana prenosi godišnju amortizaciju iz knjige stalnih sredstava — jedan red po sredstvu, sa datumom 31.12.
Poslije prenosa ekran kaže koliko je redova upisano i u kom iznosu, koliko ih je već bilo evidentirano i koliko sredstava za tu godinu uopšte ne obračunava amortizaciju (zemljište, sredstvo još nije u upotrebi, već otpisano…). Sredstvo koje ne obračunava amortizaciju ne dobija red sa 0,00 — razlog za to piše na njegovom redu u knjizi stalnih sredstava.
Preneseni red je u knjizi označen kao izvedeni, i iznos mu možete ispraviti: Enter na redu
otvara mali obrazac sa opisom i iznosom. Datum se ne mijenja — 31.12. zatvara poresku godinu i po
njemu se red i prepoznaje. Ako imate drugačiji obračun (na primjer mišljenje Poreske uprave o
stopama), upišite svoj iznos; program ga neće prepisati ni pri ponovnom prenosu.
Radnju slobodno pokrenite ponovo kad unesete novo sredstvo — sredstva koja već imaju red za tu godinu se preskoče, zajedno sa svakom vašom ispravkom. Red koji ste obrisali će se ponovnim prenosom vratiti; obrišite ga opet ako ga ne želite.
Manjak zaliha nema izvor u programu — ne postoji način da se evidentira, pa 0,00 u toj koloni nije izmjeren iznos nego zbir preko ničega. Ekran, štampa i tabela to i pišu. Ako vam taj iznos treba na propisanom obrascu, upisujete ga sami na štampi.
Red. br. se izvodi, po datumu isplate unutar poreske godine — kao i u knjizi prihoda.
Evidentiranje odliva sa izvoda
- U tabeli Odlivi za evidentiranje izaberite odliv i pokrenite „Evidentiraj u knjigu".
- Datum isplate i iznos su iz izvoda i ne mijenjaju se.
- Izaberite Ulazni račun koji se plaća (ili „Bez računa"). Sa računa se preuzimaju ulazni PDV i zatezna kamata; vrstu rashoda upisujete sami — ulazni račun je ne sadrži.
- Rasporedite iznos po vrstama rashoda. Zbir vrsta rashoda, ulaznog PDV-a i nepriznatih rashoda mora biti tačno jednak plaćenom iznosu; dok „Neraspoređeno" nije nula, snimanje nije moguće.
- Upišite Opis promjene i snimite.
Gotovinska isplata unosi se dugmetom „Gotovinski rashod" (F2); tada su datum i iznos vaši.
Ulazni PDV — odbitni i neodbitni
Polje Ulazni PDV prima samo odbitni PDV. PDV koji se ne može odbiti (firma nije u PDV sistemu, reprezentacija, putnički automobil) jeste rashod: unosi se u bruto iznosu u koloni vrste rashoda, a polje ulaznog PDV-a ostaje nula. Program ne utvrđuje odbitnost — to je odluka knjigovođe, izražena time gdje je iznos upisan.
Nepriznati rashodi i ograničenja
U nepriznate rashode (kolona 15) ide dio isplate koji se po čl. 17 st. 3 ne priznaje: porez na dohodak, kamate i kazne zbog kršenja propisa, rashod bez vjerodostojne dokumentacije, donacije političkim strankama.
Dvije vrste rashoda imaju procentualno ograničenje po čl. 17 st. 2 i biraju se u polju „Ograničenje po čl. 17 st. 2":
- Oglašavanje i reklamiranje — do 5 % prihoda;
- Sponzorstvo i donacije — do 2 % prihoda.
Dio iznad ograničenja program sam prebacuje u nepriznate rashode i to označava. Dok godina traje, ograničenja se računaju prema prihodu koji još raste, pa ekran kaže da iznos u nepriznatim rashodima još nije konačan.
Na ekranu se kolona 15 prikazuje poslije ograničenja, a u dijalogu za ispravku se otvara ono što je zaista upisano (prije ograničenja). Ako se prikazani iznos ponovo snimi, ograničenje bi se primijenilo dvaput.
„Nije rashod"
Odliv koji nije rashod — povrat pozajmice, privatno podizanje, prenos između sopstvenih računa — označava se sa „Označi „nije rashod"" uz obavezan razlog. Odliv ostaje na izvodu kao dokaz, ali ne ulazi u knjigu. Oznaka se poništava, pa se odliv onda može evidentirati.
Rekonstrukcija godine u kojoj je izgubljen status
Ako je firma u toku godine izgubila status malog preduzetnika, cijela ta godina se po čl. 26 st. 2 oporezuje kao dohodak — prihodi umanjeni za rashode. A mali preduzetnik po propisu knjigu rashoda ne vodi, pa toj godini nedostaje rashodna strana za period prije gubitka statusa.
Za takvu godinu ekran prikazuje napomenu koja:
- imenuje godinu i period — od prvog dana te godine u kojem je firma imala status malog preduzetnika (za firmu koja je godinu započela sa statusom to je 1. januar, a za firmu registrovanu usred godine dan od kojeg joj status važi) zaključno sa posljednjim takvim danom;
- kaže koliko je u tom periodu neevidentiranih odliva po izvodima i koliko ulaznih računa koje nijedna stavka knjige rashoda ne veže;
- izričito kaže da unos nije automatski: ulazni račun ne sadrži vrstu rashoda, pa vrstu i raspored po kolonama upisujete sami.
Ispod napomene stoji spisak ulaznih računa iz tog perioda. Otvaranjem stavke (Enter na redu) pokreće se obični unos isplate: iznos i odbitni ulazni PDV preuzimaju se sa računa, datum isplate ostaje prazan — račun kaže kad je izdat, a ne kad je plaćen, a ova knjiga ide po plaćanju. Odlivi se rade iz redovne tabele „Odlivi za evidentiranje" na istom ekranu, pa se ne prikazuju drugi put.
Ako spisak ima više računa nego što stane, ekran to kaže: „Prikazano je prvih … od … računa; ostali se vide kada ove evidentirate."
Štampa i izvoz
„Štampa knjige" (F9) i „Izvoz u Excel" (F10) daju propisani obrazac sa zaglavljem, sa „Doneseno stanje" i „Ukupno za prenos" po stranama, i sa prenosom iz ranijeg dijela godine kad se štampa period. Knjiga se izvodi iznova pri svakoj štampi — nije zamrznut dokument.
Ispravka i brisanje
Stavka se ispravlja ili briše; oboje ostaje u revizionom tragu. Storna nema, jer nema naloga za knjiženje.
Povezano
- Knjiga prihoda
- Knjiga stalnih sredstava — obračunata amortizacija; odatle je radnjom „Prenesi amortizaciju" prenosite u kolonu 11 ove knjige, a njena kolona 14 pokazuje na preneseni red.
- Obaveze preduzetnika — priznati rashodi ove knjige ulaze u dohodak.
- Režim knjigovodstva — gubitak statusa i šta on povlači.